چالش‌های تنظیم‌گری در بازار طلای آنلاین؛ آیا نظارت زیاد به نفع رقابت است؟

بازار طلای آنلاین به دلیل ماهیت دیجیتال و نیاز به اعتماد مشتریان، نیازمند نظارت دقیق بر پشتوانه طلا، تفکیک دارایی مشتری و شفافیت معاملات است. با این حال، وجود بیش از ۲۷ نهاد تنظیم‌گر که هرکدام از زاویه‌ای با این بازار سروکار دارند، باعث شده تا این نظارت‌ها به جای تسهیل، به مانعی برای رقابت و نوآوری تبدیل شود.

فعالان بازار طلای آنلاین معتقدند که این تکثیر نهادهای ناظر، هزینه‌های ورود به بازار را افزایش داده و مزیت را به سمت شرکت‌های بزرگ‌تر سوق می‌دهد. این موضوع باعث شده تا کسب‌وکارهای نوپا و کوچک‌تر پیش از آنکه فرصت آزمودن محصول خود را داشته باشند، از بازار حذف شوند. در نتیجه، رقابت کاهش یافته و کیفیت خدمات و نوآوری‌ها کند می‌شود.

نیاز به اعتماد و شفافیت در بازار طلای آنلاین

رشد پلتفرم‌های خرید و فروش طلای آنلاین در ایران، ناشی از شرایط اقتصادی و تورم مزمن است که مردم را به سمت خرید تدریجی و با مبالغ کوچک سوق داده است. فناوری این امکان را فراهم کرده تا افراد بدون مراجعه حضوری و با سرمایه محدود، بخشی از پس‌انداز خود را به طلا تبدیل کنند. اما این نوآوری تنها زمانی پایدار خواهد بود که پشتوانه کافی طلا وجود داشته باشد، قیمت‌گذاری شفاف باشد و امکان تحویل فیزیکی فراهم شود.

چالش‌های تنظیم‌گری موازی و پراکنده

دولت در سال‌های اخیر دستورالعمل‌هایی برای ساماندهی این بازار صادر کرده و بانک مرکزی سامانه‌ای برای کنترل برخط موجودی و معاملات ایجاد کرده است. با این حال، مشکل اصلی این است که هر معامله باید هم‌زمان با مقررات مختلف صنفی، پولی، مالیاتی، تجاری و انتظامی تطبیق داده شود، بدون اینکه مرجع واحدی پاسخگوی نهایی باشد. این وضعیت باعث سردرگمی کسب‌وکارها و افزایش هزینه‌های اداری و حقوقی شده است.

پیامدهای منفی تنظیم‌گری بیش از حد

هزینه‌های بالای دریافت مجوز، گزارش‌دهی و پاسخگویی به چندین نهاد، مانع ورود کسب‌وکارهای کوچک و نوآور به بازار شده و به نفع شرکت‌های بزرگ تمام می‌شود. این موضوع نه تنها رقابت را کاهش می‌دهد، بلکه ممکن است نوآوری‌ها را به فضای غیررسمی و غیرقابل کنترل سوق دهد که در آن حمایت از مصرف‌کننده به شدت کاهش می‌یابد.

راهکارها برای بهبود تنظیم‌گری

به جای تمرکز بر کنترل مدل کسب‌وکار، تنظیم‌گر باید بر مدیریت ریسک‌های واقعی مانند فروش بدون پشتوانه، مخلوط شدن دارایی مشتری با دارایی شرکت، قیمت‌گذاری مبهم، پول‌شویی و ناتوانی در تحویل تمرکز کند. ایجاد یک تنظیم‌گر راهبر که نقطه واحد ارتباط با کسب‌وکار باشد و هماهنگی میان دستگاه‌ها را بر عهده گیرد، می‌تواند به کاهش پیچیدگی‌ها و افزایش شفافیت کمک کند.

همچنین، حذف مقررات تکراری و فاقد مبنای قانونی، و تبدیل سامانه ناظر بانک مرکزی به زیرساخت مشترک کنترل پشتوانه، از دیگر اقدامات ضروری برای بهبود وضعیت این بازار است. این تغییرات می‌تواند به حفظ رقابت سالم، افزایش اعتماد مشتریان و توسعه پایدار بازار طلای آنلاین منجر شود.