خداداد غریب‌پور رئیس جدید صندوق توسعه ملی شد

مسعود پزشکیان با صدور حکمی، خداداد غریب‌پور را به عنوان رئیس هیات عامل صندوق توسعه ملی برای یک دوره پنج‌ساله منصوب کرد. غریب‌پور جایگزین مهدی غضنفری شده است که از مهر ۱۴۰۰ ریاست این صندوق را بر عهده داشت و دوره مسئولیتش به پایان رسیده بود.

اهداف و وظایف صندوق توسعه ملی

صندوق توسعه ملی که در سال ۱۳۸۹ تأسیس شد، با هدف تبدیل بخشی از درآمدهای نفت، گاز و میعانات گازی به ثروت‌های ماندگار و حفظ سهم نسل‌های آینده فعالیت می‌کند. این صندوق با اعطای تسهیلات ارزی و سرمایه‌گذاری در طرح‌های تولیدی، صادراتی و اقتصادی، به توسعه سرمایه‌گذاری و کاهش وابستگی بودجه به درآمدهای نفتی کمک می‌کند.

برخلاف تجربه ناموفق حساب ذخیره ارزی که به دلیل برداشت‌های مکرر دولت نتوانست اهداف ثبات اقتصادی و کاهش وابستگی بودجه به نفت را محقق کند، صندوق توسعه ملی با تاکید بر استقلال و حمایت از بخش خصوصی، تعاونی‌ها و بخش عمومی شکل گرفت. با این حال، قوانین امکان استفاده از منابع صندوق برای مصارف دولتی مانند جبران کاهش درآمدهای نفتی و تامین نیازهای ارزی در شرایط بحرانی را نیز پیش‌بینی کرده‌اند.

سوابق رئیس جدید صندوق

خداداد غریب‌پور، مدیر اجرایی ۵۶ ساله و متولد بویراحمد، سابقه فعالیت در حوزه‌های دولتی، صنعتی و سرمایه‌گذاری دارد. او پیش از این فرماندار بویراحمد، مدیرعامل شرکت پتروشیمی و مدیرعامل گروه سرمایه‌گذاری توسعه ملی بوده است. همچنین مدتی سرپرستی صندوق بازنشستگی کارکنان بانک‌ها را بر عهده داشته است.

عملکرد صندوق توسعه ملی و چالش‌ها

گزارش‌های مرکز پژوهش‌های مجلس نشان می‌دهد که عملکرد صندوق توسعه ملی تا پایان سال ۱۴۰۲ با انحراف از اهداف اولیه همراه بوده است. از منابع حدود ۱۶۱ میلیارد دلاری صندوق، بیش از ۶۵ درصد برای تامین کسری بودجه دولت‌ها مصرف شده و کمتر از ۳۰ درصد به سرمایه‌گذاری‌های مولد اختصاص یافته است.

تسهیلات ارزی صندوق نیز عمدتاً به بخش انرژی اختصاص یافته که ریسک‌های قیمتی و تحریمی را افزایش داده است. بازپرداخت تسهیلات ضعیف بوده و بخش عمده مطالبات معوق مربوط به تسهیلات با تضمین شرکت ملی نفت است. همچنین نقدشوندگی منابع صندوق به دلیل محدودیت‌های بانکی و تحریمی با چالش مواجه است.

اهمیت حفظ منابع برای نسل‌های آینده

حفظ منابع نفتی به منظور تبدیل درآمدهای پایان‌پذیر به سرمایه‌های ماندگار، اهمیت بالایی دارد. نمونه موفق این رویکرد، صندوق بازنشستگی دولتی نروژ است که با مدیریت حرفه‌ای و قاعده مالی شفاف، بازده قابل توجهی کسب کرده است. افزایش بهره‌وری منابع بین‌نسلی نیازمند حکمرانی صحیح، محدودیت برداشت‌ها، استقلال نهادی، تنوع سرمایه‌گذاری و شفافیت مالی است.

در نهایت، حفظ اصل سرمایه و تامین هزینه‌های دولت از بازده واقعی سرمایه‌گذاری‌ها می‌تواند منابع نفتی را به ثروتی پایدار برای نسل‌های آینده تبدیل کند.