چین چگونه با کنترل بازار نفت، ثبات قیمت‌ها را حفظ کرد؟

در روزهای اخیر، بحث‌های متعددی درباره عمق رابطه استراتژیک ایران و چین مطرح شده است. تحلیلگران معتقدند که اگرچه چین رابطه‌ای راهبردی با ایران دارد، اما به دلیل شرایط پیچیده سیاست خارجی، ایران را به عنوان یک متحد کامل نمی‌بیند. با این حال، نقش چین در کنترل تقاضای بازار نفت پس از حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، یکی از عوامل کلیدی در حفظ ثبات نسبی قیمت نفت و جلوگیری از افزایش آن به بیش از ۱۲۰ دلار بوده است.

کاهش واردات نفت چین و مدیریت شوک بازار

چین که بزرگ‌ترین واردکننده نفت جهان است، توانسته است شوک ناشی از جنگ ایران و اختلال در بازار جهانی نفت را تا حد زیادی مهار کند. واردات نفت خام این کشور بین فوریه تا ژوئن ۲۰۲۶ روزانه ۵.۸ میلیون بشکه کاهش یافته که معادل افت ۴۸.۹ درصدی است. با وجود افزایش واردات در ژوئیه، سطح خرید نفت چین همچنان در پایین‌ترین حد نزدیک به یک دهه اخیر باقی مانده است. این کاهش واردات فشار بر بازار جهانی نفت را کاهش داده و به کنترل تورم جهانی کمک کرده است.

چین در سال ۲۰۲۵ روزانه حدود ۱۱ میلیون بشکه نفت وارد می‌کرد که نیمی از آن از خاورمیانه، از جمله ایران، تامین می‌شد. اما چند عامل به پکن اجازه داده است بدون ایجاد کمبود جدی در داخل، وابستگی خود به واردات نفت را کاهش دهد.

عوامل کاهش تقاضای نفت در چین

اول، محدودیت صادرات فرآورده‌های نفتی پس از آغاز جنگ باعث کاهش فعالیت پالایشگاه‌های چین شده است. نرخ فعالیت ۴۹ پالایشگاه دولتی تا ماه مه به ۷۱.۶ درصد رسید که پایین‌ترین سطح از دوران همه‌گیری کرونا است. تولید فرآورده‌های پالایش‌شده نفتی و محصولات پلاستیکی نیز کاهش یافته است. همچنین گسترش خودروهای برقی تقاضای داخلی برای بنزین و گازوئیل را کاهش داده است.

دوم، کاهش سفرهای هوایی به دلیل افزایش هزینه سوخت، باعث کاهش تقاضا برای نفت شده است. تعداد مسافران پروازهای داخلی چین در ماه‌های مه و ژوئن به ترتیب ۸ و ۷ درصد نسبت به سال قبل کاهش یافته است. در مقابل، راه‌آهن چین که عمدتاً با برق تولید شده از زغال‌سنگ و انرژی‌های تجدیدپذیر فعالیت می‌کند، توانسته نیازهای حمل‌ونقل را بدون مصرف مستقیم نفت تامین کند.

عامل مهم دیگر، استفاده گسترده چین از زغال‌سنگ برای تولید سوخت و مواد شیمیایی است. در سال ۲۰۲۴ حجم محصولاتی که از زغال‌سنگ تولید شده معادل پالایش حدود ۳۰۰ میلیون بشکه نفت خام بوده است. این ظرفیت پیش از جنگ ایجاد شده و در زمان افزایش قیمت نفت به یک حاشیه امن مهم برای اقتصاد چین تبدیل شده است.

ذخایر نفتی و مدیریت مصرف داخلی

یکی از مهم‌ترین دلایل فاصله میان کاهش واردات و کاهش تقاضای واقعی، ذخایر عظیم نفت چین است که بین یک تا ۱.۴ میلیارد بشکه برآورد می‌شود. پکن پیش از آغاز جنگ روزانه حدود ۱.۱ میلیون بشکه نفت به ذخایر خود اضافه می‌کرد و پس از شروع جنگ نیز از ذخایر نفتی برداشت کرده است. از ابتدای ماه مه، حدود ۵۶ میلیون بشکه از ذخایر تجاری و ۱۵ میلیون بشکه از ذخایر پالایشگاه‌ها برداشت شده، در حالی که ذخایر راهبردی عمدتاً دست‌نخورده باقی مانده است.

رویکرد چین در جنگ و آینده منطقه

از منظر دیپلماتیک، چین بر عدم اشاعه هسته‌ای، حق ایران برای استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای و راه‌حل مذاکره‌شده به جای راه‌حل نظامی تاکید دارد. همچنین پکن بر آزادی و امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز و بازگشایی این مسیر از طریق ابزارهای سیاسی تاکید می‌کند. چین نگرانی‌هایی درباره استفاده مهارنشده از قدرت آمریکا دارد و ترجیح می‌دهد نقش خود را در کاهش تنش‌ها، حفظ مسیرهای حیاتی دریایی و آماده‌سازی برای کمک به برقراری صلح ایفا کند.

در نهایت، جنگ خاورمیانه پیچیدگی‌های جدیدی به منطقه افزوده و چین بیشتر به دنبال نقش اقتصادی و دیپلماتیک است؛ از جمله کمک به اتصال دوباره ایران به بازارهای منطقه‌ای، حمایت از احیای زیرساخت‌ها و تشویق گفت‌وگوهای سیاسی برای کاهش خطر ازسرگیری درگیری‌ها.