چرا نسل پرجمعیت دهه ۶۰ به رشد ازدواج و فرزندآوری منجر نشد؟

ایران در دهه‌های پایانی قرن بیستم با یک انفجار جمعیتی روبه‌رو شد که نسل پرجمعیت متولد دهه ۶۰ را شکل داد. انتظار می‌رفت با ورود این نسل به سن ازدواج و اشتغال، نرخ ازدواج و فرزندآوری افزایش یابد و به تبع آن رشد اقتصادی نیز تقویت شود. اما آمارهای رسمی نشان می‌دهد که برخلاف این انتظار، تعداد ازدواج‌ها و تولد نوزادان نه تنها افزایش نیافته بلکه روندی کاهشی داشته است.

بر اساس داده‌های مرکز آمار، تعداد ازدواج‌ها از حدود ۸۷۵ هزار مورد در سال ۱۳۹۰ به کمتر از ۴۳۲ هزار مورد در سال ۱۴۰۴ کاهش یافته است. همچنین نرخ باروری به سطحی پایین‌تر از نرخ جایگزینی جمعیت رسیده و در مقابل، آمار طلاق‌ها روند افزایشی داشته است. این تناقض جمعیتی نشان می‌دهد که صرف پرجمعیت بودن یک نسل، تضمینی برای افزایش ازدواج و فرزندآوری نیست.

عوامل اقتصادی و اجتماعی کاهش ازدواج

کارشناسان معتقدند که افزایش سن ازدواج و گسترش تجرد قطعی از عوامل مهم کاهش تعداد ازدواج‌هاست. نااطمینانی اقتصادی، بیکاری، ناپایداری اشتغال، کاهش قدرت خرید و افزایش هزینه مسکن، تشکیل خانواده را به تعویق انداخته‌اند. به ویژه بیکاری جوانان و عدم ثبات درآمد، باعث شده افراد تمایل کمتری به ازدواج داشته باشند یا آن را به زمان نامعلوم موکول کنند.

تغییرات فرهنگی و نگرش به خانواده

علاوه بر عوامل اقتصادی، تغییرات فرهنگی و ارزشی نیز نقش مهمی در این روند ایفا کرده‌اند. افزایش سطح تحصیلات، شهرنشینی، تغییر سبک زندگی، فردگرایی و تحول نگرش‌ها نسبت به ازدواج و فرزندآوری باعث شده است که افراد به تشکیل خانواده و فرزندآوری با دیدی متفاوت نگاه کنند و اولویت‌های خود را تغییر دهند.

پنجره جمعیتی و فرصت‌های ازدواج

پنجره جمعیتی به نسبت بالای جمعیت در سن کار اشاره دارد و با جمعیت در سن ازدواج تفاوت دارد. نسل دهه ۶۰ تا سال ۱۴۳۰ در سن کار باقی خواهد ماند، اما به دلیل چالش‌های اقتصادی و اجتماعی، مزیت بالقوه این پنجره جمعیتی به فرصت بالفعل تبدیل نشده است. کاهش جمعیت جوان و افزایش سالمندی در دهه‌های آینده، زنگ خطری برای کاهش بیشتر ازدواج و باروری است.

نتیجه‌گیری

در نهایت، کارشناسان تاکید دارند که برای بهره‌برداری از ظرفیت جمعیتی، باید سیاست‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی به گونه‌ای طراحی و اجرا شود که اشتغال پایدار، ثبات اقتصادی و تغییر نگرش‌های فرهنگی همسو با اهداف جمعیتی باشد. بدون این بسترها، نسل پرجمعیت دهه ۶۰ نتوانسته است به رشد پایدار ازدواج و فرزندآوری منجر شود و این روند ممکن است در آینده نیز ادامه یابد.