جدال نظری مارکس و بوم‌باورک بر سر مفهوم ارزش در اقتصاد

کتاب «کارل مارکس در ترازو» به بررسی یکی از مهم‌ترین مناقشات نظری در تاریخ اندیشه اقتصادی می‌پردازد؛ جدالی که میان اویگن فون بوم‌باورک و کارل مارکس شکل گرفته است.

بوم‌باورک معتقد است که مارکس در جلد اول کتاب «سرمایه» ارزش را بر پایه کار اجتماعی توضیح می‌دهد، اما در جلد سوم با معرفی مفهوم «قیمت تولید» دچار تناقض شده است. او بر این باور است که نظریه مارکس در جلد سوم با نظریه پیشینش ناسازگار است.

در مقابل، مارکس و هیلفردینگ این تفاوت را نه به عنوان تناقض، بلکه به عنوان تعدیلی در سطح بازار می‌دانند که در آن نرخ سود متوسط باعث شکل‌گیری قیمت‌های تولید می‌شود. به این ترتیب، قیمت تولید به عنوان یک سازوکار بازار، ارزش را تعدیل می‌کند اما اصل نظریه کار مارکس را نقض نمی‌کند.

نظریه ارزش و سرمایه در دیدگاه مارکس

بر اساس نظریه مارکس، سرمایه ثابت تنها ارزش موجود را به کالاهای جدید منتقل می‌کند، در حالی که کار زنده منبع خلق ارزش جدید و ارزش اضافی است. با افزایش سهم سرمایه ثابت در ترکیب سرمایه، ترکیب ارگانیک سرمایه نیز افزایش می‌یابد، اما کار زنده همچنان سرچشمه اصلی ارزش جدید باقی می‌ماند.

دو جهان‌بینی متفاوت در تحلیل ارزش

این اختلاف نظری در نهایت به دو رویکرد متفاوت در تحلیل اقتصادی بازمی‌گردد؛ بوم‌باورک از فرد و ترجیحات ذهنی آغاز می‌کند، در حالی که مارکس بر جامعه و روابط تولیدی تأکید دارد. این تفاوت بنیادین در نگرش، منجر به برداشت‌های متفاوت از مفهوم ارزش و قیمت می‌شود.

در چهارمین قسمت از برنامه «D Book»، گفت‌وگویی با محمود صدری، مترجم کتاب، انجام شده است که به تشریح این مباحث می‌پردازد.