تنشهای اقتصادی و تورم، ایرانیها را به بیتکوین سوق میدهد
با افت شدید ریال در ایران و از بین رفتن سریع پساندازها به دلیل تورمهای افسارگسیخته، بسیاری از ایرانیها به دنبال راهی برای حفظ ارزش داراییهای خود هستند. در این راستا، بیتکوین به عنوان ابزاری برای ذخیره ارزشی و دور زدن محدودیتها بیشتر از هر زمان دیگری مورد توجه قرار گرفته است.
بانکها زیر سایه تحریمها
ریال، واحد پول رسمی ایران، در سال ۲۰۲۶ بهطور جدی با بحران مواجه شده است. تورمهای افسارگسیخته هر روز پساندازهای مردم را میبلعند و تحریمها نیز به مشکلات اقتصادی کشور دامن میزنند. بهعبارتی، روز به روز مردم ایران با کاهش قدرت خرید خود مواجه هستند و خانوادهها برای تأمین حداقل نیازهای زندگی دست و پا میزنند.
این وضعیت برای ایرانیها آشناست، زیرا لبنان نیز در سال ۲۰۱۹ با بحران مشابهی دست و پنجه نرم کرده است. همان قفل شدن حسابهای بانکی و سقوط ارزش پول ملی و تلاشهای desperate برای یافتن داراییهایی با حفظ ارزش. در آن زمان، بیتکوین به پناهگاهی امن تبدیل شد و اکنون به نظر میرسد این روند در ایران نیز در حال تکرار است.
لبنان و تهران در بحران مشابه
لبنان زمانی به دیوار برخورد که بانکها حسابها را مسدود کردند و مردم نتوانستند پولهای دلاری خود را برداشت کنند. پولهایشان به پوند تبدیل شد و هر روز بیشتر سقوط کرد. بیش از ۹۰ درصد ارزش پول از دست رفت و صفهای طولانی در دستگاههای خودپرداز به درگیریها تبدیل شد. پولهایی که از خارج کشور برای خانوادهها ارسال میشد، به تنها رهاورد برای مردم تبدیل شد، اما حتی این پولها نیز به سختی و با هزینههای سنگین به دستشان میرسید.
ایران اکنون نیز با فشارهای اقتصادی مشابهی روبهروست. تحریمها تجارت عادی را قطع کرده و تورم بهطور بیرحمانهای ادامه دارد. طبق گزارشها، فعالیتهای مرتبط با ارزهای دیجیتال در سال ۲۰۲۵ به حدود ۸ میلیارد دلار رسیده است. ایرانیها به سرعت بیتکوین را به کیف پولهای شخصی خود منتقل میکنند و بهدلیل ترس از مسدود شدن یا سقوط بیشتر قیمتها، به این دارایی امن روی میآورند.
بیتکوین در لبنان، درسهای مشابه برای ایران
در لبنان، تغییرات به سرعت اتفاق افتاد. مردمی که زمانی بیتکوین را نادیده میگرفتند، ناگهان به آن هجوم آوردند زیرا هیچ چیز دیگری کار نمیکرد. معاملات همتا به همتا در گروههای تلگرامی و در کوچه و بازارها گسترش یافت. دیگر نیازی به بانکها نبود و ارسال پول از خارج نیز بدون هیچگونه کارمزد اضافی و معطلی انجام میشد.
حتی فروشگاههای کوچک نیز بیتکوین را برای خرید نان و بنزین میپذیرفتند و به این ترتیب یک اقتصاد زیرزمینی جدید در لبنان شکل گرفت که توانست در شرایط بحرانی به کار خود ادامه دهد.
واقعیت خام بحران لبنان
بانکها نهتنها برداشتها را کند کردند، بلکه بهطور واقعی از سپردهها نیز کم کردند. دلارهایی که قرار بود به مردم داده شود، به پول محلی تبدیل گردید که تقریباً هیچ ارزشی نداشت. اعتماد مردم در یک شب از بین رفت و کسانی که بهدقت برنامهریزی کرده بودند، تمام داراییهایی که طی دههها ساخته بودند را از دست دادند.
اما بیتکوین وارد شد و این امکان را به مردم داد تا داراییهایی داشته باشند که قابل دستکاری از سوی هیچ سیاستی نیست. ذخیرهسازی کلیدهای خصوصی در کیف پولهای سختافزاری به آنها این امکان را داد که کنترل واقعی بر داراییهای خود داشته باشند و خود تراکنشها را تأیید کنند. حوالههای پولی بدون واسطه از مرزها عبور کردند و قیمتها بهطور کلی بهتر از پول ملی لبنان در طی سالها نگهداری شد.
آنچه ایران میتواند از تجربه لبنان بیاموزد
ایران اکنون در مسیری مشابه لبنان قرار دارد. اعتراضات مردمی، افت شدید ریال و گریز مردم به سمت ارزهای دیجیتال نشاندهنده این است که ایرانیها نیز به دنبال راهی برای حفظ ارزش داراییهای خود هستند. دادههای زنجیرهای نشان میدهد که مردم بهطور فزایندهای به سمت نگهداری شخصی بیتکوین روی میآورند تا از مسدود شدن داراییها یا تورم شدیدتر جلوگیری کنند.
سیگنالهای دولت ایران درباره محدودیتهای استخراج ارز دیجیتال و آزمایشهای استفاده از ارز دیجیتال برای واردات متناقض است. برای مردم عادی، بیتکوین بهعنوان سادهترین راه باقی مانده است؛ انتقالها متوقف نمیشود، مرزها نمیتوانند آن را مسدود کنند و ارزشش خارج از کنترل دولتها حفظ میشود. استیبلکوینها برای پوشش روزمره کاربرد دارند و بیتکوین همانند لبنان بهعنوان پسانداز اصلی در ایران باقی میماند.
اقداماتی که در لبنان جواب داد، در ایران هم کاربرد دارد
مردم لبنان با استفاده از کیف پولهای غیر custodial، کلیدهای خود را در جایی امن نگهداری کردند و شبکهای از تماسهای همتا به همتا برای انجام معاملات راهاندازی کردند. این اقدامات ساده به مردم لبنان کمک کرد تا از بحران عبور کنند.
اکنون ایرانیها نیز میتوانند از این تجربیات بهره ببرند و با استفاده از کیف پولهای غیر custodial و ذخیرهسازی صحیح کلیدها، از بحران اقتصادی پیش رو جان سالم به در ببرند.
افزایش چاپ پول، مسدود کردن حسابها و انزوای اقتصادی باعث میشود که شهروندان هر بار ضربه بخورند. بیتکوین بازی را تغییر داده است؛ دیگر نیازی به تأیید هیچکس نیست و تنها زمانی که کلیدها در اختیار شماست، ریسکها بر دوش خودتان باقی میماند.
فروپاشی اقتصادی در لبنان، اقتصاد آن کشور را برای همیشه تغییر داد. پول از وسیلهای برای انتقال به ابزار بقا تبدیل شد و مردم مجبور شدند درباره نگهداری صحیح داراییها و مالکیت واقعی بیاموزند. ایران اکنون با همان درس روبهرو است.
آغاز تغییرات جدی
کاهش ارزش ریال ایران نه تنها نمایانگر مشکلات اقتصادی است، بلکه خود محرک تغییرات جدی در ساختارهای اقتصادی کشور است. لبنان مردم را به سوی مقاومت و یادگیری درباره مالکیت واقعی هدایت کرد. اکنون ایران نیز فرصت مشابهی دارد تا پیش از اینکه چیزی بیشتر از دست برود، حرکتی انجام دهد و تغییرات را آغاز کند.